Gruźlica to bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez Mycobacterium tuberculosis. Najczęściej zajmuje płuca, ale może również obejmować ośrodkowy układ nerwowy, węzły chłonne, kości, stawy, układ moczowo-płciowy, a nawet skórę.
Jak dochodzi do zakażenia?
Najczęściej drogą powietrzną — poprzez wdychanie drobnych kropelek wydzieliny osoby chorej podczas kaszlu, mówienia, śmiechu czy śpiewu.
Znacznie rzadziej zakażenie następuje drogą pokarmową — przez spożycie niepasteryzowanego mleka od chorego bydła.
Kto jest źródłem zakażenia?
• przede wszystkim chory z gruźlicą płucną, który prątkuje,
• grupą ryzyka może być także bydło zakażone prątkiem bydlęcym,
• osoby chore na gruźlicę pozapłucną nie zarażają.
Okres wylęgania: trudny do ustalenia — pierwsza faza zakażenia może przebiegać bezobjawowo przez wiele miesięcy lub lat.
Kto jest najbardziej narażony?
• osoby mieszkające w krajach o wysokiej zapadalności (Azja, Afryka),
• osoby z obniżoną odpornością (HIV, leczenie immunosupresyjne, choroby nowotworowe),
• osoby mające bliski kontakt z chorymi,
• pracownicy ochrony zdrowia,
• osoby żyjące w dużym zagęszczeniu ludności (internaty, więzienia, schroniska).
Najczęstsze objawy w gruźlicy płucnej:
• przewlekły kaszel trwający ponad 3 tygodnie,
• odkrztuszanie śluzowej lub ropnej wydzieliny (czasem z krwią),
• ból w klatce piersiowej,
• duszność,
• gorączka, dreszcze, nocne poty,
• osłabienie, brak apetytu, ubytek masy ciała.
Jak przebiega choroba?
Gruźlica ma dwa etapy:
Możliwe powikłania:
• zniszczenie miąższu płuc,
• krwioplucie, niewydolność oddechowa,
• gruźlica rozsiana (stan zagrożenia życia),
• zajęcie opon mózgowo-rdzeniowych, węzłów chłonnych, kości (gruźlica kostno-stawowa), układu moczowo-płciowego.
Kiedy potrzebna jest pilna konsultacja lekarska?
• kaszel powyżej 3 tygodni,
• krwioplucie, duszność, nagły spadek masy ciała,
• gorączka utrzymująca się powyżej 2 tygodni,
• kontakt z osobą chorą na gruźlicę i pojawienie się objawów.
Gruźlica występuje na całym świecie, ale najczęściej w krajach o niższych standardach opieki zdrowotnej.
Najwyższe ryzyko zachorowania:
• Afryka Subsaharyjska,
• Azja Południowa i Południowo-Wschodnia,
• kraje o wysokiej gęstości zaludnienia i trudnych warunkach sanitarnych.
WHO szacuje, że zakażonych prątkiem gruźlicy jest ponad 2 miliardy osób.
Co roku choroba powoduje ponad 1,5–2 miliony zgonów na świecie.
Dla kogo ta informacja jest szczególnie ważna?
• osób podróżujących do krajów Afryki i Azji,
• pracowników humanitarnych,
• osób planujących dłuższe wyjazdy lub wolontariat medyczny.
• Unikanie kontaktu z osobami kaszlącymi lub podejrzanymi o chorobę.
• Wentylowanie pomieszczeń, noszenie masek w miejscach o dużej gęstości ludzi.
• Niepicie niepasteryzowanego mleka ani jego przetworów.
• W przypadku podróży do krajów wysokiego ryzyka — unikanie zatłoczonych, słabo wentylowanych miejsc.
• Wczesne wykrywanie i leczenie chorych — najważniejszy element zatrzymania transmisji.
Rodzaj szczepionki: żywa, atenuowana — BCG (Bacillus Calmette-Guérin).
Skuteczność:
• 60–80% w zapobieganiu ciężkim postacią gruźlicy (gruźlica rozsiana, zapalenie opon mózgowych),
• skuteczność jest najwyższa u dzieci.
Czy szczepienie jest obowiązkowe?
Tak — w Polsce podaje się je noworodkom w pierwszych dobach życia.
Schemat szczepienia:
• 1 dawka w okresie noworodkowym.
• Obecnie nie wykonuje się dawek przypominających.
Dodatkowe informacje:
• Szczepionka nie zapobiega wszystkim postaciom gruźlicy, ale znacząco zmniejsza ryzyko najcięższych powikłań.
• W wielu krajach o niskiej zapadalności (np. USA) nie stosuje się szczepień rutynowych.
• Osoby dorosłe wyjeżdżające w rejony wysokiego ryzyka mogą wymagać indywidualnej oceny lekarskiej.
Gruźlica to poważna choroba zakaźna przenoszona głównie drogą powietrzną. Najczęściej zajmuje płuca i może prowadzić do ciężkich powikłań, w tym uszkodzenia narządów i zgonu.
Szczepienie BCG chroni dzieci przed najgroźniejszymi postaciami choroby, a świadomość objawów i wczesna diagnostyka zwiększają szansę na całkowite wyleczenie.
Do szczepienia i konsultacji szczególnie zachęcamy:
• osoby podróżujące do krajów o wysokiej zapadalności,
• osoby pracujące w ochronie zdrowia lub ośrodkach opieki,
• osoby z osłabioną odpornością (po wcześniejszej ocenie lekarskiej).
Najlepiej zaplanować działania profilaktyczne kilka tygodni przed wyjazdem, aby zapewnić sobie bezpieczną podróż.