Cholera to ostra bakteryjna choroba zakaźna układu pokarmowego, wywoływana przez przecinkowca cholery (Vibrio cholerae). Najważniejsze informacje:
Co wywołuje chorobę? Gram-ujemna bakteria Vibrio cholerae (głównie serogrupy O1 i O139).
Jak dochodzi do zakażenia? Zakażenie następuje drogą fekalno-oralną, najczęściej przez:
picie wody skażonej kałem osoby chorej lub nosiciela,
jedzenie żywności mytej lub przygotowanej w takiej wodzie,
spożycie ryb i owoców morza z zanieczyszczonych akwenów,
rzadziej – bezpośredni kontakt z chorym lub nosicielem (brudne ręce).
Kto jest źródłem patogenu? Osoba chora lub bezobjawowy nosiciel. Bakterie mogą być wydalane z kałem nawet do 10 dni po zakażeniu, zanieczyszczając wodę i otoczenie.
Okres wylęgania (inkubacji): Od kilkunastu godzin do 5 dni, najczęściej 2–3 dni.
Kto jest najbardziej narażony?
podróżni udający się do regionów o niskim poziomie higieny i złej jakości wody,
osoby długotrwale przebywające w krajach, gdzie cholera jest endemiczna (część Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej),
pracownicy misji humanitarnych i medycznych w obozach dla uchodźców, w strefach klęsk żywiołowych i konfliktów zbrojnych,
dzieci, osoby starsze i przewlekle chore – u nich odwodnienie rozwija się szybciej.
Cholera nie stanowi istotnego zagrożenia w krajach o wysokich standardach sanitarnych, takich jak Polska – pojedyncze przypadki to zwykle zachorowania „zawleczone” z podróży.
2. Objawy cholery
U większości zakażonych infekcja przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Około 1 na 10 zakażonych rozwija pełnoobjawową chorobę.
Najczęstsze objawy:
nagła, obfita, wodnista biegunka bez bólu brzucha,
stolce o charakterystycznym wyglądzie – jak „woda po płukaniu ryżu”,
wymioty, często bez poprzedzających nudności,
narastające pragnienie,
skurcze mięśni (skutek utraty elektrolitów),
sucha, mało elastyczna skóra, suchy język i śluzówki,
„zapadnięta” twarz, osłabienie, ochrypły głos.
Przebieg choroby:
Choroba może rozwijać się bardzo szybko – w ciągu 24 godzin chory potrafi oddać nawet kilkadziesiąt litrów wodnistych stolców.
Bez leczenia dochodzi do gwałtownego odwodnienia, kwasicy, zaburzeń elektrolitowych, a następnie do:
spadku ciśnienia i wstrząsu hipowolemicznego,
ostrej niewydolności nerek,
zaburzeń świadomości, drgawek (np. hipoglikemicznych).
Przy prawidłowym, szybkim nawodnieniu większość chorych zdrowieje; śmiertelność spada do ok. 1%. Nieleczona ciężka cholera może w krótkim czasie prowadzić do zgonu.
Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem / zgłosić się do szpitala?
Szczególnie po powrocie z krajów o niższych standardach sanitarnych, jeśli występuje:
bardzo obfita, wodnista biegunka i/lub powtarzające się wymioty,
objawy odwodnienia:
suchość w ustach, brak śliny,
ciemny, skąpy mocz albo jego brak,
silne osłabienie, senność, zawroty głowy, omdlenia,
W takich sytuacjach konieczna jest pilna pomoc lekarska, najlepiej w warunkach szpitalnych.
3. Gdzie występuje cholera?
Dla podróżnych najważniejsze jest to, że cholera występuje głównie w regionach o gorszych warunkach sanitarnych, dużej gęstości zaludnienia i utrudnionym dostępie do czystej wody.
Kontynenty i obszary o najwyższym ryzyku:
Afryka
wiele krajów Afryki Wschodniej i Środkowej, m.in. Kenia, Tanzania, Demokratyczna Republika Konga, Sudan, Somalia, Republika Środkowoafrykańska;
ogniska cholery często pojawiają się w regionach dotkniętych konfliktami zbrojnymi i klęskami żywiołowymi.
Azja
Subkontynent Indyjski: Indie, Bangladesz, Nepal i kraje ościenne – obszary klasycznie endemiczne,
część krajów Azji Południowo-Wschodniej,
wybrane regiony Bliskiego Wschodu (np. Jemen).
Ameryka Łacińska i Karaiby
Haiti – wieloletnie, nawracające ogniska epidemiczne,
Dominikana (zwłaszcza regiony graniczące z Haiti),
okresowe zachorowania w innych krajach regionu.
Dla kogo ta informacja jest szczególnie ważna?
Osób planujących egzotyczne wyjazdy do krajów Afryki, Azji Południowej i części Ameryki Łacińskiej.
Podróżnych wybierających się do regionów o niskim standardzie wody i kanalizacji (wioski, slumsy, obozy, tereny po powodziach).
Wolontariuszy, personelu medycznego i pracowników organizacji pomocowych.
W krajach o wysokim poziomie higieny (w tym w Polsce) przypadki cholery należą do rzadkości i zwykle są związane z podróżą do regionu endemicznego.
4. Jak się chronić przed cholerą?
A. Profilaktyka ogólna
W krajach o zwiększonym ryzyku cholery obowiązuje zasada: „Boil it, cook it, peel it… or forget it” – przegotuj, ugotuj, obierz albo zrezygnuj.
Najważniejsze zasady:
Woda
pij wyłącznie wodę butelkowaną z nienaruszonym korkiem lub wodę po przegotowaniu,
unikaj kostek lodu (najczęściej robione są z nieprzegotowanej wody),
do mycia zębów również używaj wody butelkowanej lub przegotowanej.
Jedzenie
jedz świeżo ugotowane, dobrze wysmażone potrawy,
unikaj surowych owoców morza i ryb,
owoce i warzywa myj w bezpiecznej wodzie, a najlepiej obieraj ze skórki,
ogranicz spożywanie jedzenia z ulicznych straganów, zwłaszcza tam, gdzie nie masz pewności co do higieny.
Higiena osobista
często myj ręce wodą z mydłem, szczególnie po skorzystaniu z toalety i przed jedzeniem,
gdy nie ma dostępu do wody – używaj środków do dezynfekcji rąk na bazie alkoholu,
unikaj wkładania rąk do ust, dotykania twarzy.
Warunki sanitarne
korzystaj z toalet o możliwie jak najlepszym standardzie,
w razie biegunki starannie dbaj o higienę – żeby nie przenosić bakterii na innych.
Przestrzeganie tych zasad znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia, ale go nie eliminuje – szczególnie przy dłuższym pobycie w regionach endemicznych. Dlatego ważnym uzupełnieniem ochrony jest szczepienie.
B. Szczepienie przeciw cholerze
Szczepienia są kluczowym elementem ochrony dla osób wyjeżdżających w rejony o podwyższonym ryzyku.
Rodzaje szczepionek
Obecnie stosuje się doustne szczepionki przeciw cholerze, zawierające:
inaktywowane (martwe) bakterie Vibrio cholerae (np. Dukoral),
lub żywe, osłabione (atenuowane) szczepy (np. Vaxchora – dostępność zależy od kraju).
W Polsce zarejestrowana i stosowana jest przede wszystkim szczepionka Dukoral.
Dla kogo szczepienie jest rekomendowane?
dla osób podróżujących do regionów endemicznego występowania cholery,
dla osób planujących dłuższy pobyt w miejscach o niskim standardzie sanitarnym,
dla uczestników misji humanitarnych, pracowników opieki zdrowotnej, wojska, wolontariuszy w rejonach klęsk żywiołowych i konfliktów,
szczególnie warto rozważyć szczepienie u osób z chorobami przewlekłymi, u dzieci i osób starszych, u których odwodnienie może szybciej zagrażać życiu.
Ochrona pojawia się około 1 tygodnia po ostatniej dawce,
szczepienie należy zakończyć minimum 7 dni przed wyjazdem.
Dawki przypominające
dorośli i dzieci ≥ 6 lat: 1 dawka przypominająca co 2 lata,
dzieci 2–6 lat: 1 dawka przypominająca co 6 miesięcy, jeśli nadal przebywają w strefie ryzyka lub planują kolejną podróż.
Czas utrzymywania się odporności
u dorosłych i dzieci ≥ 6 lat – około 2 lata,
u dzieci 2–6 lat – około 6 miesięcy, dlatego częściej wymagają dawki przypominającej.
Zasady przyjmowania doustnej szczepionki
szczepionkę przyjmuje się na czczo,
co najmniej 1 godzinę przed i 1 godzinę po szczepieniu należy powstrzymać się od jedzenia, picia i przyjmowania innych leków,
bardzo ważne jest dokończenie pełnego cyklu (wszystkie dawki), aby uzyskać pełną ochronę.
Dodatkowe uwagi
Żadna szczepionka nie daje 100% ochrony – dlatego nawet po szczepieniu trzeba przestrzegać zasad higieny (woda, jedzenie, ręce).
Niektóre preparaty, jak Dukoral, dzięki obecności podjednostki toksyny B, mogą także dawać częściową ochronę przed biegunką podróżnych wywołaną przez ETEC.
5. Podsumowanie
Cholera to groźna, ale w dużej mierze możliwa do uniknięcia choroba. Zakażamy się najczęściej przez skażoną wodę i jedzenie w krajach o słabszych warunkach sanitarnych. Choroba może w krótkim czasie doprowadzić do ciężkiego odwodnienia i zagrażających życiu powikłań, jeśli szybko nie zostanie wdrożone właściwe leczenie nawadniające.
Dlaczego warto się zaszczepić?
szczepienie istotnie zmniejsza ryzyko zachorowania na cholerę,
może także ograniczyć ryzyko ciężkiego przebiegu choroby,
jest szczególnie ważne tam, gdzie dostęp do szybkiej opieki medycznej jest utrudniony.
Kto szczególnie powinien rozważyć szczepienie?
osoby podróżujące do Afryki Subsaharyjskiej, części Azji i Ameryki Łacińskiej,
osoby jadące do regionów o niskim standardzie sanitarnym (obóz, misja, praca w terenie),
dzieci, osoby starsze i przewlekle chore wybierające się w rejony endemiczne.
Kiedy najlepiej się zaszczepić?
optymalnie co najmniej 2–3 tygodnie przed wyjazdem,
tak, aby mieć czas na przyjęcie wszystkich dawek oraz wytworzenie odporności (minimum 7 dni od ostatniej dawki).
Dzięki połączeniu szczepienia i rozsądnych zasad higieny możesz znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania i spokojnie cieszyć się podróżą.