Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) to choroba zakaźna wątroby wywoływana przez wirus HBV. Może przebiegać jako zakażenie ostre albo przejść w przewlekłe, które po latach zwiększa ryzyko marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego.
Jak dochodzi do zakażenia i kto jest źródłem?
Źródłem (rezerwuarem) jest człowiek – osoba zakażona (także bezobjawowa).
Do zakażenia dochodzi głównie przez kontakt z krwią i płynami ustrojowymi (m.in. nasienie, wydzieliny dróg rodnych), np. podczas kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia, używania wspólnych igieł/sprzętu do iniekcji, zakłuć, procedur z przerwaniem ciągłości tkanek, a także z matki na dziecko podczas porodu.
HBV jest bardzo „odporny” w środowisku – może pozostawać zakaźny na powierzchniach co najmniej 7 dni.
Okres wylęgania
Zwykle około 1,5–6 miesięcy; w źródłach podaje się zakres mniej więcej 45–180 dni.
Kto jest najbardziej narażony?
noworodki urodzone przez osoby zakażone HBV,
osoby z licznymi partnerami seksualnymi / bez stosowania prezerwatyw,
osoby przyjmujące narkotyki w iniekcjach,
personel medyczny i osoby narażone na zakłucia/ekspozycję na krew,
osoby pochodzące lub długo przebywające w krajach o wysokiej częstości HBV.
2. Objawy WZW B
Najczęstsze objawy ostrego WZW B (część zakażeń jest bezobjawowa):
osłabienie, zmęczenie, gorsze samopoczucie,
nudności, wymioty, brak apetytu,
ból brzucha,
ciemny mocz, czasem jasne stolce,
zażółcenie skóry i białek oczu (żółtaczka),
możliwe bóle stawów, świąd skóry, sporadycznie wysypka.
Przebieg choroby
U wielu osób zakażenie przebiega łagodnie lub bezobjawowo, ale u części może wymagać hospitalizacji.
Rzadko może dojść do piorunującego zapalenia wątroby (stan zagrożenia życia).
Przewlekłe WZW B często przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, a jednocześnie uszkadza wątrobę.
Możliwe powikłania
przewlekłe zapalenie wątroby,
marskość wątroby,
rak wątrobowokomórkowy,
w zaawansowanych stadiach: niewydolność wątroby.
Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem?
szybko narastająca żółtaczka, bardzo ciemny mocz + wyraźne osłabienie,
każdy przypadek podejrzenia ekspozycji na krew (np. zakłucie) – im szybciej, tym lepiej.
3. Gdzie występuje WZW B?
WZW B jest chorobą kosmopolityczną – występuje na całym świecie. Najwyższe obciążenie przewlekłym HBV obserwuje się w wielu krajach Afryki Subsaharyjskiej oraz Azji Wschodniej i regionie Zachodniego Pacyfiku (w części państw częstość jest bardzo wysoka).
Dla kogo ta informacja jest najważniejsza?
dla osób wyjeżdżających do krajów o wyższej częstości HBV (dłuższe podróże, praca, wolontariat, backpacking),
dla osób planujących zabiegi medyczne lub kosmetyczne za granicą,
dla osób, u których może dojść do ryzykownych kontaktów seksualnych w podróży.
Unikanie kontaktu z krwią: nie używaj wspólnych igieł/sprzętu do iniekcji, nie pożyczaj maszynek do golenia, przyborów do manicure.
Zabiegi (tatuaż/piercing/kosmetyka/medycyna): wybieraj miejsca z wysokim standardem higieny, jednorazowym sprzętem i sterylizacją.
Po zakłuciu lub innym narażeniu na krew – pilna konsultacja, bo czas ma znaczenie.
B. Szczepienie
To najskuteczniejsza metoda ochrony.
Rodzaj szczepionki
Stosuje się szczepionki zawierające antygen HBs (szczepionki przeciw HBV mają bardzo dobry profil bezpieczeństwa).
Dla kogo rekomendowana?
dla każdego, kto nie był szczepiony lub nie ma pewności, że ma odporność,
szczególnie: osoby podróżujące do regionów o wyższej częstości HBV, osoby z ryzykiem ekspozycji na krew, osoby aktywne seksualnie z nowymi/ licznymi partnerami, personel medyczny.
Schemat szczepienia
Najczęściej stosuje się schemat 3 dawek: 0–1–6 miesięcy.
W sytuacjach, gdy potrzebujesz ochrony szybciej, niektóre preparaty mają schematy przyspieszone (np. 0–1–2 miesiące z dawką uzupełniającą później albo 0–7–21 dni z dawką po 12 miesiącach – zależnie od preparatu i wskazań).
Dawki przypominające
U osób z prawidłową odpornością po pełnym cyklu szczepienia zwykle nie zaleca się rutynowych dawek przypominających.
Wyjątkiem mogą być wybrane grupy (np. ciężkie niedobory odporności, część pacjentów dializowanych) – wtedy decyzję podejmuje lekarz na podstawie ryzyka i ewentualnych badań poziomu przeciwciał.
Jak długo utrzymuje się odporność?
Ochrona po pełnym szczepieniu jest długotrwała, co jest jednym z powodów braku rutynowych boosterów u osób immunokompetentnych.
Dodatkowe uwagi
Jeśli nie wiesz, czy byłeś szczepiony lub czy masz odporność, można to wyjaśnić badaniami.
Przed szczepieniem zawsze jest kwalifikacja (wywiad, ocena przeciwwskazań).
5. Podsumowanie
WZW B to zakażenie, które często długo nie daje objawów, a może prowadzić do marskości i raka wątroby.
Najpewniejszą ochroną jest szczepienie, szczególnie ważne dla osób niezaszczepionych, narażonych na kontakt z krwią, aktywnych seksualnie oraz podróżujących do regionów o wyższej częstości HBV.
Najlepiej rozpocząć cykl z wyprzedzeniem (optymalnie kilka miesięcy przed podróżą), ale w razie potrzeby istnieją także schematy przyspieszone dobierane indywidualnie.