1. Co to jest grypa?

1. Co to jest grypa?

Grypa to ostra, wirusowa choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez wirusy grypy typu A, B i rzadziej C. Rozprzestrzenia się:

• drogą kropelkową – podczas kaszlu, kichania, mówienia,
• przez kontakt bezpośredni lub pośredni – podanie ręki, dotykanie tych samych przedmiotów, a następnie nosa, ust lub oczu.

Źródłem zakażenia jest chory człowiek – także taki, który jeszcze nie ma objawów.

• Okres wylęgania: zwykle 1–4 dni (najczęściej 1–2 dni).

• Okres zakaźności:

  • dorośli: zwykle ok. 1 dzień przed pojawieniem się objawów,
  • dzieci: nawet do 6 dni przed objawami,
  • osoby z ciężkimi niedoborami odporności: mogą zakażać przez wiele tygodni, a nawet miesięcy.

Kto jest najbardziej narażony?

• dzieci (szczególnie <5 r.ż.),
• osoby starsze (szczególnie ≥60–65 r.ż.),
• kobiety w ciąży,
• osoby z chorobami przewlekłymi (m.in. serca, płuc, nerek, cukrzycą, nowotworami, obniżoną odpornością),
• osoby mające częsty kontakt z innymi (pracownicy ochrony zdrowia, nauczyciele, pracownicy usług, podróżujący).

2. Objawy grypy

Najczęstsze objawy grypy:

• nagły początek złego samopoczucia,
• gorączka powyżej 38°C, dreszcze,
• bóle mięśni, stawów, głowy,
• kaszel (najczęściej suchy),
• ból gardła, katar,
• osłabienie, brak łaknienia,
• nudności i wymioty (częściej u dzieci).

Jak przebiega choroba?

• Objawy ostre trwają zwykle 3–7 dni,
• Uczucie zmęczenia i osłabienia może utrzymywać się nawet ponad 2 tygodnie.
• U osób młodych i ogólnie zdrowych grypa zwykle przebiega bez powikłań, ale może być bardzo męcząca.

Możliwe powikłania grypy:

• zapalenie płuc i oskrzelików,
• zapalenie ucha środkowego (częściej u dzieci),
• zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia,
• zaostrzenie chorób przewlekłych (np. astmy, niewydolności serca),
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu, rdzenia,
• wtórne zakażenia bakteryjne (m.in. pneumokoki, meningokoki),
• sepsa, niewydolność oddechowa.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja lekarska / SOR?

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub wezwij pomoc, jeśli u osoby chorej na grypę wystąpią m.in.:

• narastająca duszność, trudności w oddychaniu,
• ból lub ucisk w klatce piersiowej,
• wysoka gorączka utrzymująca się >3 dni lub nawracająca po poprawie,
• zaburzenia świadomości, splątanie, drgawki,
• sinienie ust, twarzy lub palców,
• objawy odwodnienia (rzadkie oddawanie moczu, silne pragnienie, suchość śluzówek, u dzieci – brak łez, zapadnięte ciemiączko),
• u dzieci: bardzo apatyczne zachowanie, problemy z oddychaniem, niechęć do picia.

U osób starszych, przewlekle chorych i u małych dzieci nie warto zwlekać z kontaktem z lekarzem, nawet gdy objawy wydają się „typowe”.

3. Gdzie występuje grypa?

Grypa jest chorobą występującą na całym świecie.

• Co roku WHO szacuje nawet miliard zakażeń na świecie.
• W Polsce co sezon odnotowuje się od kilkuset tysięcy do kilku milionów zachorowań.

Sezonowość:

• W strefie umiarkowanej (Europa, znaczna część Ameryki Pn., część Azji):

  • szczyt zachorowań przypada na okres zimowy,
  • w Polsce najwięcej przypadków jest zwykle między styczniem a marcem.

• W strefie międzyzwrotnikowej (tropikalnej):

  • zachorowania występują przez cały rok, bez wyraźnego sezonu.

• Na półkuli południowej (np. Australia, Argentyna):

  • sezon grypowy przypada od kwietnia do września, czyli odwrotnie niż u nas.

Informacja dla podróżnych

Ryzyko zachorowania na grypę dotyczy każdej szerokości geograficznej.
Szczególnie ważne jest to dla:

• osób podróżujących zimą w Europie, Ameryce Pn. czy Azji,
• osób wyjeżdżających w sezon grypowy na półkulę południową (np. do Australii, Ameryki Płd.),
• podróżnych z chorobami przewlekłymi, seniorów, kobiet w ciąży, dzieci,
• osób korzystających z samolotów, statków wycieczkowych – bliski kontakt z innymi sprzyja zakażeniom.

4. Jak się chronić przed grypą?

A. Profilaktyka ogólna

Nie da się całkowicie wyeliminować wirusa grypy ze środowiska, ale można znacząco zmniejszyć ryzyko zakażenia:

• Higiena rąk

  • częste mycie rąk wodą z mydłem,
  • lub dezynfekcja preparatem na bazie alkoholu (szczególnie po powrocie z komunikacji, galerii, szkoły, pracy).

• Higiena kaszlu i kichania

  • kichanie i kaszel w chusteczkę lub zgięcie łokcia,
  • natychmiastowe wyrzucanie chusteczek do kosza.

• Unikanie bliskiego kontaktu z chorymi

  • nie przytulanie, nie podawanie ręki osobie ewidentnie przeziębionej / z infekcją,
  • pozostanie w domu, gdy sami jesteśmy chorzy (ochrona domowników i współpracowników).

• Nie dotykamy twarzy

  • ograniczenie dotykania ust, nosa, oczu – to główna „droga wjazdu” wirusa do organizmu.

• Wietrzenie pomieszczeń, unikanie tłoku, szczególnie w sezonie grypowym,

• Wzmacnianie odporności: odpowiednia ilość snu, zbilansowana dieta, aktywność fizyczna, unikanie palenia tytoniu.

W kontekście podróży:

• unikanie zatłoczonych przestrzeni, gdy to możliwe,
• częste używanie żelu do rąk w samolocie, na lotniskach, w komunikacji,
• w razie zaleceń – stosowanie masek ochronnych w miejscach o zwiększonym ryzyku.

B. Szczepienie przeciw grypie

Szczepienie jest najważniejszym i najskuteczniejszym sposobem profilaktyki grypy.

Rodzaj szczepionki

W Polsce stosuje się głównie inaktywowane szczepionki przeciw grypie (zawierające „zabite” wirusy lub ich fragmenty – split/subunit):

• co roku mają zaktualizowany skład, dopasowany do szczepów wirusa krążących w danym sezonie,
• zwykle zawierają antygeny 3 lub 4 szczepów wirusa (szczepionki trój- lub czterowalentne),
• u zaszczepionych zmniejszają ryzyko zachorowania oraz – co szczególnie ważne – znacząco redukują ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań.

Dla kogo szczepienie jest zalecane?

Co roku szczepienie przeciw grypie zaleca się:

• osobom z chorobami przewlekłymi (serca, płuc, nerek, wątroby, cukrzycą, chorobami nowotworowymi, niedoborami odporności, po przeszczepach),
• osobom w wieku ≥55–60 lat, a szczególnie ≥65 lat,
• kobietom w ciąży i planującym ciążę,
• dzieciom od ukończenia 6. miesiąca życia,
• pracownikom ochrony zdrowia i służb publicznych,
• osobom mającym bliski kontakt z seniorami i przewlekle chorymi (rodzinnie i zawodowo),
• osobom podróżującym w sezonie grypowym, zwłaszcza z grup ryzyka.

W praktyce – zaszczepić może się każdy, kto chce zmniejszyć ryzyko zachorowania i powikłań.

Schemat szczepienia (uogólniony)

• Dzieci 6–35 miesięcy – 1 lub 2 dawki po 0,25 ml (w zależności od wcześniejszych szczepień).
• Dzieci 3–8 lat – 1 lub 2 dawki po 0,5 ml.
• Dzieci od 9. roku życia i dorośli – najczęściej 1 dawka 0,5 ml.

Jeśli dziecko nie było wcześniej szczepione przeciw grypie – zwykle zaleca się 2 dawki w odstępie co najmniej 4 tygodni.
Jeśli było szczepione w poprzednim sezonie – najczęściej wystarcza 1 dawka przypominająca.

Szczepionkę podaje się domięśniowo lub podskórnie, najczęściej w ramię.

Dawki przypominające i czas trwania odporności

• Odporność po szczepieniu rozwija się w ciągu 2–3 tygodni.
• Utrzymuje się zwykle 6–12 miesięcy, dlatego szczepienie należy powtarzać co roku – skład szczepionki zmienia się, a odporność słabnie.

Dodatkowe uwagi

• Szczepionki inaktywowane nie są w stanie wywołać grypy, bo nie zawierają żywych, zdolnych do namnażania wirusów.
• Mogą jednak powodować łagodne objawy ogólne (ból w miejscu wkłucia, niewielka gorączka, rozbicie) – zwykle ustępują samoistnie w ciągu 1–3 dni.
• Istnieje również szczepionka donosowa z żywym atenuowanym wirusem; nie jest ona jednak przeznaczona dla wszystkich (m.in. nie dla kobiet w ciąży i osób z zaburzeniami odporności).

5. Podsumowanie

Grypa to nie „zwykłe przeziębienie”, lecz poważna choroba, która co roku powoduje miliony zachorowań i liczne powikłania – zwłaszcza u osób starszych, przewlekle chorych, kobiet w ciąży i małych dzieci.

Szczepienie przeciw grypie:

• zmniejsza ryzyko zachorowania,
• znacząco redukuje ryzyko ciężkiego przebiegu i powikłań (np. zapalenia płuc, zaostrzeń chorób przewlekłych),
• jest szczególnie ważne przed sezonem zimowym oraz przed podróżą w sezon grypowy (również na półkulę południową).

Najlepiej zaszczepić się około 2–3 tygodnie przed spodziewanym sezonem zachorowań lub wyjazdem, aby organizm zdążył wytworzyć odporność.

Jeśli planujesz wyjazd, masz choroby przewlekłe, jesteś w ciąży, pracujesz z ludźmi lub po prostu chcesz zmniejszyć ryzyko zachorowania – warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą o szczepieniu przeciw grypie.