POLIO

1. Co to jest poliomyelitis (polio, choroba Heinego-Medina)?

Polio to choroba zakaźna wywoływana przez poliowirusa (enterowirus). Wirus przenosi się głównie drogą fekalno-oralną (przez skażone ręce, wodę, żywność), rzadziej przez wydzieliny z dróg oddechowych. Źródłem zakażenia jest człowiek – osoba chora lub nosiciel.

Okres wylęgania (od zakażenia do objawów) wynosi zwykle 7–10 dni, ale może sięgać 4–35 dni.

Na świecie wyeliminowano już dwa z trzech „dzikich” typów wirusa: WPV2 (2015)** i WPV3 (2019) – obecnie problemem pozostaje WPV1.

Najbardziej narażeni na zachorowanie i ciężki przebieg są:

• osoby niezaszczepione lub nie w pełni zaszczepione,
• szczególnie dzieci (w praktyce najczęściej <5 r.ż.),
• osoby z obniżoną odpornością.

2. Objawy polio

Większość zakażeń przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Gdy pojawiają się objawy, mogą przypominać infekcję „grypopodobną”: gorączkę, zmęczenie, ból głowy, nudności/wymioty, ból gardła, bóle mięśni.

U niewielkiego odsetka chorych wirus atakuje układ nerwowy i może wywołać:

• aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• ostre porażenie wiotkie (nagłe osłabienie/porażenie kończyn),
• w ciężkich przypadkach porażenie mięśni oddechowych (zagrożenie życia).

Pilna konsultacja lekarska / SOR jest konieczna, gdy pojawi się:

• nagłe osłabienie lub porażenie kończyny,
• duszność, problemy z połykaniem/mową,
• silny ból głowy ze sztywnością karku, wysoka gorączka, zaburzenia świadomości.

3. Gdzie występuje polio? (kraje i obszary)

„Dziki” poliowirus typu 1 (WPV1) nadal utrzymuje się endemicznie w Afganistanie i Pakistanie; WHO raportuje, że transmisja WPV1 pozostaje geograficznie skoncentrowana głównie w tych dwóch krajach.

Jednocześnie poliowirus (także pochodzenia szczepionkowego – cVDPV) bywa wykrywany/krąży okresowo w różnych regionach świata. CDC publikuje aktualną listę miejsc, gdzie w ostatnich 12 miesiącach wykryto krążącego poliowirusa (lista bywa zmienna i obejmuje m.in. część krajów Afryki i Azji, ale też pojedyncze wykrycia w Europie).

Ta informacja jest szczególnie ważna dla:

• osób podróżujących do rejonów o gorszych warunkach sanitarnych,
• osób wyjeżdżających długoterminowo (praca, wolontariat, misje, pobyty >4 tygodni),
• rodzin z dziećmi, które nie mają pełnego cyklu szczepień.

4. Jak się chronić przed polio?

A. Profilaktyka ogólna

• bardzo dokładne mycie rąk (zwłaszcza po toalecie i przed jedzeniem),
• bezpieczna woda i żywność (szczególnie w podróży),
• dbałość o higienę przy opiece nad małymi dziećmi (pieluchy, powierzchnie).

B. Szczepienie (najważniejsze)

Rodzaj szczepionki: w Polsce standardem jest inaktywowana szczepionka IPV (zastrzyk).

Dla kogo rekomendowana?

• rutynowo dla dzieci (w Polsce – szczepienie obowiązkowe),
• dla dorosłych przed podróżą do miejsc z podwyższonym ryzykiem ekspozycji na poliowirusa,
• dla osób niezaszczepionych / z niepełnym szczepieniem – uzupełnienie schematu.

Schemat szczepienia (Polska, dzieci):

• szczepienie obowiązkowe IPV: 2 dawki w 1. roku życia, 1 dawka w 2. roku życia (16–18 m.ż.) oraz dawka przypominająca w 6. roku życia (często w szczepionkach skojarzonych).

Schemat dla dorosłych (w praktyce podróżniczej):

• jeśli jesteś w pełni zaszczepiony/a w dzieciństwie: zwykle rozważa się pojedynczą dawkę przypominającą IPV przed wyjazdem do miejsca z krążącym poliowirusem.
• jeśli szczepienie jest niepełne (1–2 dawki) lub brak danych: należy uzupełnić cykl IPV przed podróżą (dawki w odstępach co najmniej kilku tygodni – decyzja wg schematu i terminu wyjazdu).

Dawki przypominające, „wymóg 4 tygodnie–12 miesięcy”:

• WHO wskazuje, że w krajach uznanych za zakażone (WPV1/cVDPV o ryzyku szerzenia międzynarodowego) rezydenci i długoterminowi odwiedzający (>4 tygodnie) mogą potrzebować dawki polio podanej między 4 tygodniami a 12 miesiącami przed podróżą międzynarodową oraz odpowiedniego wpisu do Międzynarodowej Książeczki Szczepień (ICVP).

Czas utrzymywania się odporności – praktycznie:

• po pełnym cyklu odporność jest długotrwała, ale w podróży liczy się aktualny status; przy ryzyku ekspozycji najczęściej stosuje się booster zgodnie z zaleceniami dla podróżnych.

5. Podsumowanie

Polio to choroba, która zwykle przebiega łagodnie lub bezobjawowo, ale w rzadkich przypadkach może prowadzić do trwałych porażeń, niewydolności oddechowej i zgonu.
Szczególnie warto rozważyć szczepienie (lub dawkę przypominającą), jeśli podróżujesz do krajów z krążącym poliowirusem lub wyjeżdżasz długoterminowo. Najbezpieczniej zaplanować szczepienie co najmniej 4 tygodnie przed wyjazdem, a przy pobycie >4 tygodni w krajach objętych zaleceniami WHO pamiętać o oknie 4 tygodnie–12 miesięcy i wpisie do ICVP.