WZW A (potocznie: żółtaczka pokarmowa / „choroba brudnych rąk”) to zakaźna choroba wątroby wywoływana przez wirus HAV. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną: przez zanieczyszczoną żywność lub wodę albo kontakt „ręce–usta” po kontakcie z wydalinami osoby zakażonej. Możliwe jest też zakażenie podczas kontaktów seksualnych, zwłaszcza przy praktykach oralno-analnych; zakażenie przez krew jest rzadkie.
Źródłem (rezerwuarem) patogenu jest człowiek – chory lub bezobjawowy nosiciel.
Okres wylęgania wynosi średnio 28 dni (zwykle 15–50 dni).
Kto jest najbardziej narażony?
U starszych dzieci i dorosłych objawy często pojawiają się nagle.
Najczęstsze to:
Przebieg bywa od łagodnego do ciężkiego. U dzieci <6 r.ż. około 70% zakażeń może przebiegać bezobjawowo, a żółtaczka występuje rzadziej niż u dorosłych.
Powikłania: rzadko dochodzi do ostrej niewydolności wątroby, ale ryzyko rośnie z wiekiem i przy chorobach wątroby.
Pilna konsultacja lekarska jest potrzebna, gdy występują m.in.: narastająca senność/splątanie, nasilone wymioty i odwodnienie, krwawienia, bardzo silny ból brzucha, szybko narastająca żółtaczka, albo gdy choruje osoba z chorobą wątroby / z obniżoną odpornością.
HAV występuje na całym świecie, ale najwyższe ryzyko dotyczy obszarów o gorszych warunkach higieniczno-sanitarnych. Endemiczność jest wysoka m.in. w części krajów Afryki, Azji oraz Ameryki Środkowej i Południowej.
Dla podróżnych ważna zasada praktyczna: CDC zaleca szczepienie wszystkim osobom podatnym, które wyjeżdżają do krajów o wysokiej lub pośredniej endemiczności, a część ekspertów rozważa szczepienie podróżnych „na wszelki wypadek” także niezależnie od kierunku (ze względu na ryzyko np. żywnościowe).
To szczególnie istotne dla:
Rodzaj szczepionki: najczęściej stosuje się szczepionki z inaktywowanym (zabitym) wirusem HAV.
Dla kogo rekomendowana?
Schemat szczepienia (najczęściej):
Dawki przypominające: po ukończeniu pełnego cyklu zwykle nie są zalecane.
Jak długo utrzymuje się odporność?
Po pełnym cyklu przeciwciała utrzymują się co najmniej 20 lat (a badania sugerują bardzo długą ochronę u wielu osób).
Ważna uwaga (po ekspozycji): jeśli doszło do narażenia, szczepienie (a w wybranych grupach także immunoglobulina) może zadziałać jako profilaktyka poekspozycyjna, jeśli zostanie podane jak najszybciej, najlepiej do 2 tygodni.
WZW A łatwo się przenosi (najczęściej przez brudne ręce, wodę i żywność) i u dorosłych potrafi przebiegać ciężko, z ryzykiem powikłań wątrobowych.
Szczepienie jest najskuteczniejszą metodą ochrony – szczególnie dla podróżnych, osób z chorobami wątroby oraz tych, którzy mają zwiększone ryzyko kontaktu z HAV.
Jeśli planujesz wyjazd, najlepiej wykonać szczepienie 2–4 tygodnie przed podróżą, żeby organizm zdążył wytworzyć ochronę (a docelowo dokończyć pełny schemat dla długotrwałej odporności).