1. Co to jest żółta febra (żółta gorączka)?

Żółta febra (żółta gorączka) to choroba wirusowa wywoływana przez wirus żółtej gorączki (Flavivirus), przenoszony głównie przez ukąszenia zakażonych komarów (m.in. Aedes, Haemagogus, Sabethes).
Do zakażenia dochodzi najczęściej w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, kiedy komary są aktywne (ważne: wiele gatunków przenoszących żółtą febrę kąsa w ciągu dnia).

Źródło patogenu (rezerwuar):

w cyklu „leśnym” (sylwatycznym) – przede wszystkim małpy,
w cyklu „miejskim” – człowiek (a komar przenosi wirusa z człowieka na człowieka).

Okres wylęgania wynosi zwykle 3–6 dni.

Najbardziej narażeni są: osoby niezaszczepione podróżujące do rejonów ryzyka (szczególnie przy dłuższym pobycie, wyjazdach „w teren”, w dżunglę lub na obszary wiejskie), a także osoby, które nie mogą skutecznie unikać ukąszeń komarów.

2. Objawy żółtej febry

U wielu osób choroba przebiega łagodnie lub nawet bezobjawowo. Jeśli pojawiają się objawy, najczęściej są to:

gorączka, dreszcze, osłabienie
ból głowy i bóle mięśni
nudności, wymioty, bóle ciała

Objawy w typowym przebiegu mogą ustąpić po 3–4 dniach.
U części zakażonych (około 15%) dochodzi jednak do ciężkiej fazy choroby: nawraca wysoka gorączka, pojawia się żółtaczka, krwawienia (np. z nosa/ust, z przewodu pokarmowego), oraz może rozwinąć się niewydolność narządów i wstrząs.
W ciężkiej fazie ryzyko zgonu jest bardzo wysokie (WHO podaje, że ok. 50% chorych w tej fazie umiera w ciągu 7–10 dni).

Pilna konsultacja lekarska (lub SOR) jest konieczna, gdy po pobycie w rejonie ryzyka wystąpi:

żółtaczka (zażółcenie skóry i białek oczu),
krwawienia, krwawe wymioty lub smoliste stolce,
silny ból brzucha, znaczne osłabienie, zaburzenia świadomości,
wysoka gorączka utrzymująca się lub nawracająca.

3. Gdzie występuje żółta febra?

Żółta febra występuje w strefie tropiku i subtropiku, głównie w:

Afryce Subsaharyjskiej,
Ameryce Środkowej i Południowej.

WHO wskazuje, że 27 krajów Afryki i 13 krajów Ameryki Łacińskiej jest klasyfikowanych jako obszary wysokiego ryzyka wybuchu epidemii.
Dla podróżnych szczególnie istotne są wyjazdy do regionów Amazonii i obszarów leśnych/okołoleśnych oraz podróże łączone (z przesiadkami) przez państwa z ryzykiem transmisji.

Sezonowość: w Afryce transmisja bywa sezonowa – w Afryce Zachodniej wzrost ryzyka wiąże się ze środkiem pory deszczowej (około sierpnia) i szczytem na początku pory suchej (około października).
Ryzyko może jednak występować również poza „szczytem sezonu”, zależnie od regionu i sytuacji epidemiologicznej.

4. Jak się chronić przed żółtą febrą?

A. Profilaktyka ogólna

Ponieważ żółta febra przenoszona jest przez komary (często aktywne w dzień), kluczowe jest ograniczenie ukąszeń:

stosuj repelenty (zgodnie z instrukcją, regularnie odnawiaj aplikację),
noś długie rękawy i nogawki, najlepiej jasne ubrania,
wybieraj noclegi z klimatyzacją lub siatkami w oknach/drzwiach,
ogranicz miejsca rozrodu komarów (np. stojąca woda w pobliżu zakwaterowania),
pamiętaj, że moskitiery/siatki na łóżko mogą być mniej skuteczne, jeśli komary gryzą głównie w dzień – ale nadal mogą pomagać w niektórych warunkach.

B. Szczepienie

To najskuteczniejsza forma ochrony.

Rodzaj szczepionki: szczepionka przeciw żółtej febrze jest żywa, atenuowana (osłabiony wirus).
Dla kogo rekomendowana: przede wszystkim dla osób podróżujących do obszarów ryzyka oraz tych, od których wymaga się potwierdzenia szczepienia przy wjeździe do danego kraju.
Schemat szczepienia: standardowo 1 dawka (u osób od 9. miesiąca życia; u młodszych dzieci szczepienie jest co do zasady niezalecane/ma przeciwwskazania).
Dawki przypominające: WHO wskazuje, że nie są potrzebne – jedna dawka daje ochronę długotrwałą.
Kiedy działa i jak długo chroni: odporność rozwija się u 80–100% zaszczepionych w ciągu 10 dni, a u >99% w ciągu 30 dni; ochrona jest dożywotnia.
Żółta książeczka (ICVP): międzynarodowy certyfikat szczepienia staje się ważny po 10 dniach od szczepienia i jest uznawany jako ważny przez całe życie osoby zaszczepionej.
Ważne uwagi i przeciwwskazania (przykłady): szczepienia zwykle nie zaleca się m.in. u niemowląt <9 mies., osób z ciężką alergią na jajo, ciężkim niedoborem odporności lub chorobami grasicy; u osób >60 r.ż. decyzja wymaga szczególnie starannej oceny korzyści i ryzyka.

5. Podsumowanie

Żółta febra to groźna choroba wirusowa przenoszona przez komary w Afryce Subsaharyjskiej oraz Ameryce Środkowej i Południowej. U większości osób przebiega łagodnie, ale u części może przejść w ciężką fazę z żółtaczką, krwawieniami i niewydolnością narządów, która bywa śmiertelna.
Szczepienie jest kluczowe szczególnie dla osób podróżujących do rejonów ryzyka oraz tam, gdzie wymagany jest certyfikat wjazdowy. Najlepiej wykonać je co najmniej 10 dni przed wyjazdem (praktycznie: warto celować w 2–4 tygodnie wcześniej, żeby spokojnie zdążyć z odpornością i formalnościami).